Βρισκόμαστε στο τρίτο δεκαήμερο του Μαρτίου και η κρίσιμη περίοδος των εαρινών σπορών έχει ήδη ξεκινήσει. Ωστόσο, η φετινή καλλιεργητική χρονιά χαρακτηρίζεται από μια σύνθετη εξίσωση ρευστότητας για τους Έλληνες παραγωγούς. Η εικόνα στην αγορά διαμορφώνεται αυτή τη στιγμή από τρεις βασικούς παράγοντες: την αυστηροποίηση των ελέγχων για τις εκκρεμείς πληρωμές, τη διαδικασία έναρξης του νέου ΟΣΔΕ και το χρονοδιάγραμμα των επενδυτικών μέτρων του ΠΑΑ. Ας αναλύσουμε τα δεδομένα που συνθέτουν το σημερινό οικονομικό περιβάλλον στον πρωτογενή τομέα.
Οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ και η μετάβαση στη διαφάνεια
Ένας από τους βασικούς λόγους για την καθυστέρηση στην καταβολή εκκρεμών ενισχύσεων είναι η ενεργή εμπλοκή της ΑΑΔΕ και του συστήματος myDATA στις διαδικασίες εκκαθάρισης. Η διασταύρωση των ηλεκτρονικών τιμολογίων αγοράς εφοδίων και πώλησης παραγωγής είναι θεσμικά ορθό και αναγκαίο βήμα, είναι ένας τρόπος να διασφαλιστεί η διαφάνεια, να παταχθούν φαινόμενα παρατυπιών και να κατευθυνθούν οι επιδοτήσεις στους πραγματικά ενεργούς παραγωγούς.
Τα νούμερα, όμως, αποκαλύπτουν το μέγεθος των εκκρεμοτήτων. Για τα Οικολογικά Σχήματα του 2025 είναι δεσμευμένα περισσότερα από 420 εκατ. ευρώ, ενώ φέτος το σύνολο ανεβαίνει λίγο πάνω από τα 500 εκατομμύρια ευρώ, καθώς πρόκειται να προστεθούν έξτρα 120 εκατ. ευρώ για κτηνοτρόφους, σιτοπαραγωγούς, βαμβακοπαραγωγούς και ρυζοκαλλιεργητές, σύμφωνα με τα όσα έχουν ανακοινωθεί. Το χρονοδιάγραμμα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης ορίζει τον Μάιο 2026 ως μήνα-στόχο για την πληρωμή των βασικών Οικολογικών Σχημάτων. Αυτό σημαίνει ότι ένας αγρότης που σπέρνει βαμβάκι στη Θεσσαλία τον Μάρτιο, χρηματοδοτεί σήμερα τη σπορά του, ενώ αντίστοιχα χρήματα του 2025 θα φτάσουν στο λογαριασμό του σε δύο με τρεις μήνες τουλάχιστον.
Παράλληλα, πολλές χιλιάδες ΑΦΜ αντιμετωπίζουν προβλήματα με την πληρωμή των ενισχύσεων λόγω αναντιστοιχιών σε ΑΤΑΚ, ΚΑΕΚ και δεδομένα monitoring. Αυτοί οι αγρότες βρίσκονται σε «γκρίζα ζώνη» αναμονής, χωρίς να γνωρίζουν πότε και αν θα εισπράξουν. Η μετάβαση σε αυτό το αυστηρότερο πλαίσιο ηλεκτρονικών διασταυρώσεων απαιτεί χρόνο προσαρμογής, δημιουργώντας ένα προσωρινό κενό ρευστότητας ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται πιο πολύ.
Η αναμονή για το ΟΣΔΕ 2026 και την Κάρτα Αγρότη
Παράλληλα με τις εκκρεμότητες του παρελθόντος, η αγορά αναμένει την επίσημη έναρξη υποβολής των δηλώσεων ΟΣΔΕ 2026. Η διαδικασία αυτή δεν αποτελεί απλώς τυπική γραφειοκρατική καταχώρηση, αλλά το απαραίτητο προαπαιτούμενο για την πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.
Σύμφωνα με τη συνήθη διαδικασία, πρώτα ανοίγει το ΟΣΔΕ, ακολουθεί σύντομη περίοδος διορθώσεων, έπειτα οι έλεγχοι, πλέον διασταυρωτικοί και όχι μόνο δειγματοληπτικοί και κατόπιν φτάνουν οι πληρωμές. Χωρίς την οριστικοποιημένη δήλωση ΟΣΔΕ, τα τραπεζικά ιδρύματα δεν μπορούν να ενεργοποιήσουν την Κάρτα Αγρότη. Η κάρτα αυτή επιτρέπει στους παραγωγούς να εισπράξουν έως και το 80% της αξίας των ενωσιακών ενισχύσεων που δικαιούνται, εξασφαλίζοντας άμεση ρευστότητα. Για να προκύψει αυτή η αξία και να προϋπολογιστεί, θα πρέπει να ολοκληρωθεί το ΟΣΔΕ 2026.
Αυτό σημαίνει στην πράξη: ένας βαμβακοπαραγωγός με δικαιώματα ύψους 5.000 ευρώ ετησίως θα μπορούσε να έχει ήδη στη διάθεσή του 4.000 ευρώ για σπόρους και λιπάσματα.
Φέτος, το εργαλείο αυτό παραμένει σε αδράνεια για σημαντικό τμήμα των παραγωγών, μεταφέροντας το βάρος της πίστωσης στα τοπικά καταστήματα γεωργικών εφοδίων, που πλήττονται και αυτά από τη συγκυρία.
Ο ρυθμός υλοποίησης των προγραμμάτων του ΠΑΑ
Την εικόνα συμπληρώνει ο ρυθμός υλοποίησης των αναπτυξιακών προγραμμάτων του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ. Κρίσιμα μέτρα που ενισχύουν την κεφαλαιακή βάση της υπαίθρου, όπως η ολοκλήρωση της αξιολόγησης των Νέων Αγροτών και η προκήρυξη των νέων Σχεδίων Βελτίωσης, βρίσκονται σε φάση αναμονής. Η χρονική μετάθεση των επενδυτικών εργαλείων επιβραδύνει τις νέες επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό και τεχνολογία.
Ο ελληνικός πρωτογενής τομέας διανύει περίοδο δομικής μετάβασης. Η προσπάθεια για ψηφιοποίηση, διαφάνεια και αυστηρότερους ελέγχους μέσω της ΑΑΔΕ αποτελεί δομική αναγκαιότητα για την εξυγίανση της αγροτικής οικονομίας και δεν αμφισβητείται. Αυτό που αμφισβητείται είναι ο χρόνος και ο τρόπος.
Όταν 545 εκατ. ευρώ Οικολογικών Σχημάτων περιμένουν τον Μάιο, όταν χιλιάδες ΑΦΜ βρίσκονται σε αδιέξοδο ελέγχων και όταν η Κάρτα Αγρότη δεν έχει ανοίξει ακόμα, η «αγορά» δεν λειτουργεί σε κανονικές συνθήκες. Το ζητούμενο είναι ένα: οι χρόνοι προσαρμογής της δημόσιας διοίκησης… πρέπει αυτοί να συγχρονιστούν με τα βιολογικά και αγρονομικά χρονοδιαγράμματα της… φύσης. Η μετάβαση στη νομιμότητα είναι αναγκαία. Να μην γίνεται όμως εις βάρος της σποράς.
